Zekât Hesaplama

Nisap, zekâtın farz olması için gereken asgari mal miktarıdır. Rasûlullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:

«لَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ أَوَاقٍ صَدَقَةٌ»

“Beş ukiyyeden (200 dirhem gümüşten) azında zekât yoktur.” (Buhârî, Zekât, 1447; Müslim, Zekât, 979 — Ebû Saîd el-Hudrî)

Hz. Ali’den gelen rivayette:

«فَإِذَا كَانَتْ لَكَ مِائَتَا دِرْهَمٍ وَحَالَ عَلَيْهَا الْحَوْلُ فَفِيهَا خَمْسَةُ دَرَاهِمَ، وَلَيْسَ عَلَيْكَ شَيْءٌ – يَعْنِي فِي الذَّهَبِ – حَتَّى يَكُونَ لَكَ عِشْرُونَ دِينَارًا»

“İki yüz dirhemin olur ve üzerinden bir yıl geçerse onda beş dirhem zekât vardır. Yirmi dinarın olmadıkça altında sana bir şey gerekmez.” (Ebû Dâvûd, Zekât, 1573)

Şer’î dinar 4,25 gram, dirhem ise 2,975 gramdır (10 dirhem = 7 miskal). Buna göre altın nisabı 85 gram, gümüş nisabı 595 gramdır.

• Diyanet · Hanefî: Türkiye’de Diyanet İşleri Başkanlığı’nın esas aldığı ölçüdür. Nisap 80,18 gram altın (20 miskal) değeridir; Hanefî mezhebine göre kullanılan takılar da hesaba katılır.
• Selef · İbn Teymiyye: Kâğıt para ve banka hesaplarında nisap olarak iki nisaptan fakirlerin lehine olanı, yani günümüzde 595 gram gümüş esas alınır. Kullanılan takılar hesaba katılmaz; bu, Şeyhülislâm İbn Teymiyye’nin tercihi ve Mâlikî, Şâfiî, Hanbelî mezheplerinin görüşüdür.
• Selef · İbn Bâz, İbn Useymîn: Nisap yine 595 gram gümüştür; bu iki âlim kullanılan takılara da zekât gerektiğini söylemiştir.
• Kendim seçeyim: Nisap ölçüsünü (595 gr gümüş, 85 gr altın veya 80,18 gr altın) ve takı tercihini kendiniz belirlersiniz.

Kâğıt paranın nisabının altınla mı gümüşle mi belirleneceği meşru bir ihtilaf konusudur. Suudi Kibâr-ı Ulemâ Heyeti (karar no. 10, 1393 h.), Lecnetü’d-Dâime, İbn Bâz ve İbn Useymîn, iki nisaptan fakirlerin lehine olanın esas alınmasını tercih etmişlerdir.

Bu konuda âlimler arasında iki görüş vardır:

1. Gerekmez: Kadının kullandığı mubah ziynet eşyasına zekât gerekmediği; Şeyhülislâm İbn Teymiyye‘nin tercihi ve cumhurun (Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinin) görüşüdür. Hz. Âişe, himayesindeki yetim yeğenlerinin takılarından zekât çıkarmazdı; Abdullah b. Ömer de kızlarına altın takı taktırır, bunlardan zekât vermezdi (Mâlik, el-Muvatta’, Zekât). Kullanılan eşya, binek ve elbise gibi zekâttan muaf tutulmuştur. Gelişmiş hesaplamada varsayılan budur.

2. Gerekir: Hanefî mezhebinin görüşüdür; Diyanet de bunu esas alır. Şeyh İbn Bâz ve Şeyh İbn Useymîn de kullanılan takıya zekât gerektiğini söylemiştir. Standart hesaplama bu görüşe göredir.

Birikim, yatırım ya da ticaret amacıyla saklanan altın ve gümüş ise takı şeklinde olsa bile her iki görüşe göre zekâta tabidir.

Hz. Osman (r.a.) minberde şöyle derdi: “Bu, zekât ayınızdır. Kimin borcu varsa borcunu ödesin, sonra kalan malının zekâtını versin.” (Mâlik, el-Muvatta’, Zekât) Hanbelî mezhebinde de nakit ve ticaret malı gibi mallarda borç, zekâta tabi miktardan düşülür.

Nisaba ulaşan mal üzerinden bir kamerî (hicrî) yıl geçtiğinde, malın kırkta biri (%2,5) zekât olarak verilir. Yıl içinde nisap miktarının altına hiç düşmemiş olması gerekir.