Kurban Bayramı yaklaştığında en çok sorulan sorulardan biri şudur: Bir evden bir kurban kesmek yeterli midir, yoksa ailedeki her fert için ayrı kurban mı gerekir? Bu sorunun cevabı mezheplere göre değiştiği için kafa karışıklığı oluşabiliyor. Aşağıda görüşleri delilleriyle birlikte, hisseli kurbanın usulüyle beraber ele alıyoruz.
KISACA CEVAP
Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerine göre kurban sünnet-i müekkededir ve bir evden kesilen bir kurban, ev halkının tamamı için yeterlidir.
Hanefî mezhebine göre ise kurban vâciptir ve şartlarını taşıyan her kişiye ayrı ayrı vâcip olur. Dolayısıyla bir evde nisap miktarı mala sahip iki kişi varsa, iki ayrı kurban gerekir.
Türkiye’deki yaygın uygulama ve Diyanet İşleri Başkanlığı’nın fetvaları Hanefî mezhebi esas alınarak verildiği için, ülkemizde ikinci görüş yaygındır.
CUMHURUN GÖRÜŞÜ VE DELİLİ
Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezhepleri kurbanın sünnet-i müekkede olduğu ve bir hane halkı için bir kurbanın kâfi geldiği kanaatindedir. Dayandıkları başlıca delil Ebû Eyyûb el-Ensârî radıyallahu anh’ın rivayetidir:
“Rasûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem zamanında bir adam kendisi ve ev halkı adına bir koyun kurban ederdi; ondan yerler ve başkalarına da yedirirlerdi.” (Tirmizî, Edâhî 10; İbn Mâce, Edâhî 10)
Bu rivayete göre kurbanın sevabı, kesen kişiyle birlikte onun geçimini üstlendiği aile fertlerini de kapsamaktadır.
HANEFÎ MEZHEBİNİN GÖRÜŞÜ
Hanefîlere göre kurban vâciptir ve mükellefiyet kişiseldir. Bir kimseye kurbanın vâcip olması için şu şartlar aranır:
• Müslüman olmak
• Hür olmak
• Mukim olmak (seferî, yani yolcu olmamak)
• Temel ihtiyaçlarından ve borcundan fazla olarak nisap miktarı mala sahip olmak
Nisap, 80,18 gram altın veya 561 gram gümüş ya da bunların değerinde paraya, mala sahip olmaktır. Kurbanın nisabının zekât nisabından önemli bir farkı vardır: malın üzerinden bir yıl geçmesi ve artıcı (nemâlanan) olması şartı aranmaz. Kurban günlerinde bu miktara sahip olmak yeterlidir.
Bu sebeple Hanefî mezhebine göre, evde hanımefendi de kendi başına nisap miktarı mala (ziynet altını, birikim vb.) sahipse, kurban ona da ayrıca vâcip olur ve eşinin kestiği kurban onun yerine geçmez.
HİSSELİ KURBAN: KAÇ KİŞİ ORTAK OLABİLİR?
Kurbanlık hayvanlar bu açıdan ikiye ayrılır:
Koyun ve keçi hisseye bölünmez; bir koyun bir kişinin kurbanı yerine geçer. (Kesen kişinin ev halkı, yukarıda geçtiği üzere cumhura göre sevaba ortak olur.)
Sığır, manda ve deve ise en fazla yedi hisseye bölünebilir. Delili Câbir b. Abdillah radıyallahu anh’ın rivayetidir:
“Hudeybiye’de Rasûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte kurban kestik: Deveyi yedi kişi için, sığırı da yedi kişi için (kestik).” (Müslim, Hac 350)
Hisseler eşit olmalıdır ve bir hayvan yediden fazla paya bölünemez. Yedi kişiden az olması ise caizdir; örneğin bir sığır üç kişi arasında da paylaşılabilir.
HİSSELİ KURBANDA EN ÇOK GÖZDEN KAÇAN ŞART
Hisseli kurbanda çoğu kimsenin bilmediği önemli bir husus vardır: Hanefî mezhebine göre yedi hissedarın tamamının niyeti ibadet olmalıdır. Ortaklardan biri kurban niyetiyle değil de sadece et almak maksadıyla katılırsa, bu durum diğer ortakların kurbanını da geçersiz kılar.
Bu yüzden hisse ortaklarının tanıdık ve güvenilir kimseler olması, ya da kurbanın bu hassasiyeti gözeten kurumsal bir vekâletle kestirilmesi tercih edilir.
SIKÇA SORULAN SORULAR
Karı koca ayrı ayrı kurban kesmeli midir?
Hanefî mezhebine göre her ikisi de ayrı ayrı nisap miktarı mala sahipse, her birine ayrı kurban vâciptir. Yalnızca biri nisaba sahipse kurban sadece ona vâcip olur. Cumhura göre ise hane halkı için bir kurban yeterlidir.
Çocuklar için kurban kesmek gerekir mi?
Ebû Hanîfe ve İmam Muhammed’e göre kurban, ergenlik çağına gelmemiş çocuğa vâcip değildir. Ancak baba, kendi malından çocukları adına nâfile olarak kurban kesebilir.
Kurban kesecek durumda değilsem ne yapmalıyım?
Nisap miktarı mala sahip değilseniz kurban size vâcip olmaz; bu bir yükümlülük değil, bir imkân meselesidir. Bayram günlerinde tekbir getirmek, bayram namazını kılmak ve gücünüz nispetinde sadaka vermek de büyük ecirdir.
Vekâletle kurban kesmek geçerli midir?
Geçerlidir. Kurbanı bizzat kesmek şart değildir; bir kimseye ya da bir kuruma vekâlet vermek suretiyle kestirmek caizdir. Konunun ayrıntısı için Vekâlet nedir? Kurban vekâleti nasıl verilir? yazımıza bakabilirsiniz.
Hangi hayvanlar kurban edilebilir?
Kurban ancak deve, sığır, manda, koyun ve keçi cinsi hayvanlardan olur. Aranan yaş ve kusursuzluk şartları için Hangi hayvanlardan kurban olur? yazımızı inceleyebilirsiniz.
BİR HATIRLATMA
Yukarıdaki bilgiler mezheplerin yerleşik görüşlerini özetlemektedir. Kendi durumunuza mahsus tereddütleriniz varsa (miras ortaklığı, borç durumu, seferîlik gibi), bir ilim ehline danışmanız isabetli olur.
KURBANINIZI KARDEŞDER İLE VEKÂLETEN KESTİREBİLİRSİNİZ
KARDEŞDER olarak Suriye, Afrika, Arakan, Yemen ve Afganistan’daki kardeşlerimize ulaştırmak üzere vekâletle kurban organizasyonu düzenliyoruz. Hisseli kurbanlarda tüm hissedarların ibadet niyetiyle katılmasına dikkat edilmekte, kesim ve dağıtım süreci belgelenmektedir.
Bağış ve vekâlet işlemleri için online bağış sayfamızı ziyaret edebilir, tüm kurban çalışmalarımız için Kurban Bağışı sayfamıza göz atabilirsiniz.
Bayram günlerinde farz namazlardan sonra getirilecek tekbirler için Teşrik Tekbirleri yazımızı da hatırlatmak isteriz.
